De leugens van de zonen van Abraham, deel 2 - absint

Moslims en “Judeo-Christenen” hebben het er maar druk mee, dag-in dag-uit elkaar voor rotte vis uitmaken en ongefundeerde claims doen over wie nu weer de “superieure” beschaving c.q. cultuur heeft. Met droge ogen beweren onze zelfbenoemde “intellectuele leiders” in dit politieke debat de grootste onzin, en die onzin komt van beide kanten. Helaas hanteert bijna niemand het historische lange-termijn perspectief om die onzin door te prikken. In dit drieluik doe ik een poging, door me op drie claims te richten die het fundament vormen van de positie van de “Judeo-Christenen” in dit debat. Deze zijn:

- “De Europese Beschaving is au fond Judeo-Christelijk”

- Er bestaat een onoverbrugbare kloof tussen “De Islam” en die “Judeo-Christelijke Beschaving”

- Het Westen is de uitvinder van en enige rechthebbende op concepten als “atheïsme” en “religieuze tolerantie”

Vandaag deel 2, over de claim:

“Er bestaat een onoverbrugbare kloof tussen “De Islam” en die “Judeo-Christelijke Beschaving”

Stel: we doen alsof er wel zoiets bestaat als een Judeo-Christelijke beschaving. De mensen die roepen dat “De Islam” en “De Judeo-Christelijke beschaving” wederzijds exclusief zijn, moeten aantonen dat er een onoverkoombaar verschil bestaat tussen de beide “beschavingen”. Anders gezegd, mensen als Wilders moeten aantonen dat “Judeo-Christenen” van Venus komen, en Moslims van Mars, dat ze een geheel andere taal spreken en dat inderdaad “never the twain shall meet”, zoals Rudyard Kipling al eens verzuchtte.

Om te kunnen onderzoeken of die claim klopt, moeten we eerst een aantal dingen weten. We moeten weten wat de definitie van “een beschaving” is. En vervolgens moeten we weten wanneer er precies sprake is van een onoverbrugbare kloof tussen beschavingen. Het antwoord op de vraag wat een beschaving precies is, komt van Samuel Huntington. Dat is de man die de term “Clash of Civilizations” heeft bedacht. Hij definieerde beschaving als: "the highest cultural grouping of people and the broadest level of cultural identity people have short of that which distinguishes humans from other species." Huntington definieert “beschaving” dus als de grootste culturele groep met welke je jezelf identificeert, net één treetje onder de groep “de mensheid als geheel”.

Dat is een definitie waar we goed mee kunnen werken. Alleen is er direct al een probleem. Als het begrip “beschaving” namelijk een kwestie is van “cultuur”, dan kan er per definitie nooit een onoverbrugbare kloof tussen beschavingen bestaan. Dat komt omdat cultuur een subjectieve ervaring is, en voortkomt uit een sociaal proces. Sociale wetenschappers noemen “cultuur” een “sociale constructie”: het bestaat omdat jij gelooft dat het bestaat, er naar handelt alsof het bestaat, en door je alledaagse doen en laten, maak jij dat het bestaat. Let wel: sociale constructies kunnen in zekere zin net zo reëel zijn als de zwaartekracht om ons heen of de zuurstof die we nodig hebben om te overleven. Het essentiële verschil tussen “natuurlijke feiten” en “sociale constructies” is dat sociale constructies door mensen gecreëerd en daarmee ook manipuleerbaar zijn. En dat betekent dan weer dat ook de kloof tussen culturen net zo manipuleerbaar is als de culturen zelf. In andere woorden: de kloof tussen beschavingen is zo groot als we zelf willen geloven dat deze is.

Een mooi en relevant voorbeeld van dit proces is de creatie van “nationale identiteit”. Had je in de Renaissance iemand gevraagd wat hun voornaamste culturele identificatie was, dan zou hun antwoord allereerst de stad of de regio zijn waar ze vandaan kwamen, en “religie” slechts een verre tweede. Zo voerden de Venetiërs lustig oorlog tegen de Milanezen, en de Hollanders tegen de Westfriezen. Dat hele idee van “De Italiaan” of “De Nederlander” is eigenlijk pas tot volle wasdom en uitdrukking gekomen aan het einde van de negentiende eeuw, en het begin van de twintigste eeuw. Sterker nog: in Nederland zou je kunnen zeggen dat die Nederlandse identiteit pas na W.O. II is ontstaan. Vóór die tijd was Nederland een klein Hobbit-landje naast Duitsland, waar Katholieken, Protestanten, Liberalen en Communisten naast en vooral langs elkaar leefden in compleet verschillende identiteiten, die toevallig wél allemaal Nederlands spraken. Pas na de bezetting door een buitenlandse macht, de ontkerkeklijking en de komst van de televisie vond de verzuiling plaats, en begonnen we onszelf steeds meer en meer als “Nederlander” te zien.

Kortom, cultuur is per definitie een sociaal proces. Hoe groot de kloof is, is een kwestie van je eigen perceptie. Maar de oorzakelijke factor ligt dus bij de subjectieve keuze die iemand maakt, niet bij “de cultuur zelf”. En net zoals uiteindelijk West-Friezen en Noord-Hollanders elkaar toch zijn gaan zien als lieden van het grotere "Nederland", zo kan het ook mogelijk zijn voor Moslims en Christenen om elkaar te zien als lieden van één en dezelfde beschaving, in plaats van lieden van twee verschillende beschavingen. Toch, zo zullen Wilders-en-Huntington-adepten beweren, er zijn toch wel verschillen tussen culturen? En als die verschillen er zijn, dan kunnen die verschillen toch bijdragen aan hetzij verwijdering tussen culturen, hetzij toenadering tussen culturen? En is het dan niet zo dat de Islam nu net allerlei verschillen bevat, die ervoor zorgen dat Moslims zich juist verwijderen van die “Judeo-Christelijke beschaving”?

Dat kan. Maar dan moeten we ons afvragen of “De Islam” en “De Judeo-Christelijke beschaving” daadwerkelijk zo verschillen zijn. Ik denk van niet. Zowel “De Islam” als “De Judeo-Christelijke beschaving” baseren zich op “een heilig boek”. In die verschillende heilige boeken staan grotendeels de zelfde verhalen, over dezelfde figuren, met vrijwel dezelfde namen. Sterker nog, in een artikelenreeks van het dagblad Trouw (http://www.trouw.nl/islam) wordt aannemelijk gemaakt dat de Islam niet slechts verwant is aan het Christendom, maar een variant is van het Christendom. Het lijkt misschien een vreemde gedachte: de Islam die zich tot de rest van het Christendom verhoudt zoals bijvoorbeeld het Protestantisme, of de Katholieke Kerk, of de Orthodoxe kerk, of de Pinkstergemeentes uit de V.S. zich tot “Het Christendom” verhoudt. Maar de auteurs die Trouw citeert zijn niet de enigen die beweren dat de Islam van oorsprong een Christelijke sekte was (zie bijvoorbeeld http://en.wikipedia.org/wiki/John_Wansbrough).

Die link tussen Christendom en Islam komt ook in de Koran zelf naar voren. Zo lezen we in Soera 10:94 (“En als gij over hetgeen Wij tot u hebben neergezonden twijfelt, vraagt dan degenen die het Boek vóór u hebben gelezen. Inderdaad, de waarheid is van uw Heer tot u gekomen; behoor daarom niet tot de twijfelaars.&rdquo

dat Moslims gerust bij Christenen en Joden kunnen aankloppen voor Eerste Hulp bij Interpretatieproblemen. Zoiets zou een Boeddhist nu nooit doen. Sterker nog, Moslims zien Mohammed juist als een directe opvolger van Abraham, Mozes, David en Jezus. Om het nóg mooier te maken, de eerste mens ooit die erkende dat Mohammed inderdaad een profeet was, en visioenen van God kreeg, was een Nestoriaans-Christelijke monnik met de naam Waraqah ibn Nawfal. Vooruit dan, de Islam claimt dat ze een nieuwe en verbeterde versie van het Christendom is, en dat zou een grond van vijandschap kunnen zijn. Maar welke houding zou die vijandschap meer in de hand werken: de Islam, die zichzelf als een iets betere uitleg van dezelfde boodschap ziet, of het Christendom, die een plicht tot bekeren kent en heilig gelooft dat alle mensen die geen Christen zijn, Moslim en Jood incluis, de eeuwigheid brandend in de hel zullen doorbrengen?

Kortom, die “onoverbrugbare kloof” tussen Islam en de “Judeo-Christelijke beschaving” is een bedenksel, een sociale constructie, iets wat de deelnemers aan dit debat zélf creëren en vormgeven door ernaar te handelen. Het frappante is: vanuit het perspectief van de Moslims zelf is er helemaal geen onoverbrugbare kloof, maar juist het tegenovergestelde: tussen de Islam en “het Judeo-Christendom” bestaat een hele duidelijke historische en spirituele continuïteit. En als Moslims niet de door Wilders zo veel betreurde verwijdering tussen Moslims en "Judeo-Christenen" creëren, wie creëert die kloof dan wel?

14.10.07 22:58

link

datum 31 Reactie(s) TrackBack-URL

De auteur is aansprakelijk en verantwoordelijk voor de inhoud van zijn of haar eigen weblog. neem een gratis weblog op 20six.nl!